HỒI ỨC VỀ CHÂU ẤN THUYỀN VÀ "PHỐ NHẬT" TẠI HỘI AN: KHI LỊCH SỬ CHỈ CÒN TRONG TRANH VẼ

Vào đầu thế kỷ 17, dưới thời kỳ Mạc phủ Tokugawa, thương cảng Hội An đã trở thành điểm đến tấp nập của những chiếc Châu Ấn thuyền (Shuinsen). Với “Ngự chu ấn trạng” – giấy thông hành đặc biệt có đóng dấu đỏ son, từ năm 1600 đến 1635, đã có tới 71 chiếc tàu buôn Nhật Bản vượt sóng cập bến Đàng Trong. Sự giao lưu thương mại và chính trị tốt đẹp giữa các Chúa Nguyễn và Nhật Bản đương thời không chỉ mang lại sự phồn thịnh mà còn tạo nên những mối lương duyên lịch sử, tiêu biểu là cuộc hôn nhân giữa Công nữ Nguyễn Phúc Ngọc Hoa và hào thương Araki Sotaro.

Sự hiện diện của thương nhân Nhật đã hình thành nên “Phố Nhật” tại Hội An vào khoảng năm 1598, sớm hơn cả khu phố của người Hoa. Dựa trên ghi chép lịch sử và bức họa “Châu Ấn thuyền Giao Chỉ độ hàng đồ quyển”, khu phố này từng là một đô thị thu nhỏ sầm uất kéo dài hơn 300 mét ven sông. Ở thời kỳ cực thịnh, hơn một ngàn thương nhân Nhật Bản đã sinh sống, lập nghiệp và kết hôn với phụ nữ bản địa, xây dựng nên những công trình bề thế, mang đậm dáng dấp quê hương ngay trên đất Việt.

Tuy nhiên, thời kỳ hoàng kim này nhanh chóng khép lại khi Mạc phủ ban hành chính sách bế quan tỏa cảng vào năm 1635. Lệnh cấm xuất ngoại và buộc kiều bào phải hồi hương đã tạo ra những cuộc ly biệt đẫm nước mắt giữa các thương gia Nhật và những người vợ Việt, để lại niềm xót xa trong những câu ca dao xứ Quảng. Cùng với thời gian, khói lửa chiến tranh và sự chuyển giao thương mại, “Phố Nhật” sầm uất ngày nào dần bị thay thế, xây chồng lên bởi các công trình kiến trúc mới.

Ngày nay, dấu tích thực sự của người Nhật ở Hội An chỉ đếm trên đầu ngón tay, tiêu biểu nhất là biểu tượng Chùa Cầu. Những hình ảnh về một đô thị Nhật Bản hoa lệ giờ đây chỉ còn được lưu giữ trọn vẹn trong các bức tranh cổ. Dù vậy, ký ức về Châu Ấn thuyền và “Phố Nhật” đang được làm sống lại một cách sinh động qua không gian văn hóa tại Công viên “Ấn tượng Hội An”, giúp du khách có cơ hội chiêm ngưỡng và hoài niệm về một chương lịch sử đầy rực rỡ nhưng cũng nhiều tiếc nuối.

——