Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện môi trường pháp lý và chính sách nhằm thu hút, bảo vệ và đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Không chỉ được bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp theo pháp luật đầu tư, nhà đầu tư nước ngoài còn nhận được sự hỗ trợ thông qua việc cải thiện thủ tục hành chính, giải quyết khó khăn và xây dựng môi trường kinh doanh công khai, minh bạch.
Đặc biệt, tại Hội nghị Thủ tướng Chính phủ với Cộng đồng doanh nghiệp đầu tư nước ngoài ngày 16/10/2023, Chính phủ đã nhấn mạnh 03 cam kết quan trọng đối với nhà đầu tư nước ngoài. Những cam kết này được nêu lại trong Thông báo 480/TB-VPCP ngày 22/11/2023 của Văn phòng Chính phủ.
1. Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhà đầu tư nước ngoài
Cam kết đầu tiên của Việt Nam là luôn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhà đầu tư trong bất cứ trường hợp nào. Đây là thông điệp quan trọng nhằm củng cố niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài khi lựa chọn Việt Nam làm địa điểm đầu tư lâu dài.
Cam kết này được thể hiện không chỉ ở chính sách của Chính phủ mà còn được cụ thể hóa trong hệ thống pháp luật về đầu tư. Theo Luật Đầu tư số 143/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/03/2026, tài sản hợp pháp của nhà đầu tư không bị quốc hữu hóa hoặc bị tịch thu bằng biện pháp hành chính. Trong trường hợp Nhà nước trưng mua, trưng dụng tài sản vì các lý do theo luật định, nhà đầu tư được thanh toán, bồi thường theo quy định pháp luật.
Bên cạnh việc bảo vệ tài sản, pháp luật đầu tư còn đặt ra các cơ chế bảo đảm hoạt động đầu tư kinh doanh. Nhà nước không bắt buộc nhà đầu tư phải thực hiện một số yêu cầu nhất định như ưu tiên mua hàng hóa, dịch vụ trong nước; đạt tỷ lệ nội địa hóa bắt buộc; đạt tỷ lệ xuất khẩu nhất định; tự cân đối ngoại tệ từ nguồn xuất khẩu hoặc đặt trụ sở tại một địa điểm theo yêu cầu của cơ quan nhà nước, trừ các trường hợp được pháp luật quy định.
Đối với doanh nghiệp nước ngoài, những quy định này có ý nghĩa đặc biệt trong việc bảo đảm tính ổn định và khả năng chủ động trong quá trình triển khai dự án. Nhà đầu tư có thể xây dựng kế hoạch kinh doanh dựa trên khung pháp lý hiện hành mà không phải đối mặt với những yêu cầu hành chính ngoài phạm vi pháp luật cho phép.
2. Đồng hành cùng doanh nghiệp, hỗ trợ nhà đầu tư hoạt động ổn định và lâu dài
Cam kết thứ hai là đồng hành cùng doanh nghiệp vượt qua khó khăn, thách thức, đồng thời tranh thủ các cơ hội và lợi thế để nhà đầu tư nước ngoài bảo đảm lợi ích, hoạt động ổn định, lâu dài và hiệu quả tại Việt Nam. Nguyên tắc được nhấn mạnh là “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.
Để thực hiện cam kết này, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, rà soát và hoàn thiện chính sách hợp tác đầu tư nước ngoài phù hợp với tình hình thực tế và yêu cầu hội nhập quốc tế.
Một trong những trọng tâm là cắt giảm thủ tục hành chính rườm rà, giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Các cơ quan quản lý được yêu cầu lắng nghe kiến nghị, đề xuất của doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời chủ động giải quyết những khó khăn phát sinh trong quá trình đầu tư, kinh doanh.
Định hướng này đặc biệt có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp nước ngoài mới gia nhập thị trường Việt Nam. Trong quá trình triển khai dự án, doanh nghiệp có thể gặp những vấn đề liên quan đến thủ tục đầu tư, đất đai, xây dựng, thuế, lao động, môi trường hoặc giấy phép chuyên ngành. Việc các cơ quan quản lý tiếp nhận và xử lý vướng mắc giúp doanh nghiệp giảm thời gian chờ đợi, hạn chế chi phí phát sinh và chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh.
Chính phủ cũng định hướng hoàn thiện chính sách để thu hút đầu tư vào những lĩnh vực mới và có tiềm năng như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế chia sẻ, sản xuất bán dẫn và chip; đồng thời phát triển hạ tầng chiến lược nhằm giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
3. Không hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự và bảo vệ người làm đúng
Cam kết thứ ba được Chính phủ nhấn mạnh là không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự, đồng thời xử lý những cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật để bảo vệ người làm đúng. Mục tiêu là xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh công khai, minh bạch, bình đẳng, lành mạnh và bền vững.
Đối với nhà đầu tư nước ngoài, đây là yếu tố quan trọng tạo dựng sự an tâm khi thực hiện các hoạt động kinh doanh tại Việt Nam. Một môi trường pháp lý minh bạch giúp doanh nghiệp có cơ sở xác định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trong các giao dịch kinh tế, thương mại.
Tuy nhiên, cam kết bảo vệ nhà đầu tư không đồng nghĩa với việc miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Doanh nghiệp nước ngoài vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật Việt Nam trong quá trình hoạt động, từ đăng ký đầu tư, đăng ký doanh nghiệp đến thuế, lao động, môi trường, phòng cháy chữa cháy và các điều kiện kinh doanh chuyên ngành.
Do đó, việc “bảo vệ người làm đúng” được đặt song song với yêu cầu xử lý người làm sai, vi phạm pháp luật. Cách tiếp cận này nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng, trong đó các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật được bảo vệ, đồng thời những hành vi vi phạm được xử lý theo đúng quy định.
4. Trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài
Để các cam kết không chỉ dừng lại ở định hướng, Chính phủ đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành và địa phương. Trong đó có việc tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung chính sách về hợp tác đầu tư nước ngoài; cải thiện môi trường đầu tư; cắt giảm thủ tục hành chính; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chủ động giải quyết các kiến nghị của doanh nghiệp.
Một điểm đáng chú ý là các cơ quan quản lý được yêu cầu lắng nghe và xử lý vướng mắc của doanh nghiệp với tinh thần cầu thị, chia sẻ và đồng hành. Điều này cho thấy vai trò của cơ quan nhà nước không chỉ dừng ở quản lý và kiểm tra mà còn hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình triển khai hoạt động đầu tư.
Đối với các dự án có quy mô lớn hoặc thuộc lĩnh vực quan trọng, pháp luật đầu tư hiện hành cũng có cơ chế bảo đảm đầu tư của Nhà nước. Theo Luật Đầu tư 2025, căn cứ điều kiện phát triển kinh tế – xã hội và nhu cầu thu hút đầu tư trong từng thời kỳ, Thủ tướng Chính phủ có thể quyết định áp dụng các hình thức bảo đảm của Nhà nước đối với một số dự án thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và các dự án phát triển kết cấu hạ tầng quan trọng khác.
5. Nhà đầu tư nước ngoài cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?
Các cam kết của Việt Nam tạo nền tảng quan trọng để nhà đầu tư nước ngoài yên tâm hoạt động, nhưng doanh nghiệp vẫn cần chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Trước khi đầu tư, doanh nghiệp nên rà soát điều kiện tiếp cận thị trường, ngành nghề kinh doanh, hình thức đầu tư và tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài. Đây là cơ sở để xác định phương án đầu tư phù hợp và hạn chế rủi ro ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.
Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp cần tuân thủ đầy đủ các quy định về thuế, kế toán, lao động, môi trường, đất đai và giấy phép chuyên ngành. Việc lưu trữ đầy đủ hồ sơ, hợp đồng, chứng từ và tài liệu pháp lý cũng giúp doanh nghiệp chứng minh tính hợp pháp của hoạt động kinh doanh khi cần thiết.
Bên cạnh đó, khi phát sinh khó khăn hoặc vướng mắc, nhà đầu tư nên chủ động làm việc với cơ quan quản lý có thẩm quyền hoặc đơn vị tư vấn chuyên nghiệp để xác định hướng xử lý phù hợp thay vì tự giải quyết dựa trên thông tin không chính thức.
6. Ý nghĩa đối với doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư tại Việt Nam
Đối với doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư tại Việt Nam, những cam kết trên là cơ sở quan trọng để đánh giá môi trường đầu tư và xây dựng chiến lược kinh doanh dài hạn. Nhật Bản là một trong những đối tác đầu tư quan trọng của Việt Nam, do đó việc duy trì môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có khả năng dự đoán có ý nghĩa lớn đối với các doanh nghiệp Nhật Bản khi triển khai nhà máy, văn phòng, chuỗi bán lẻ hoặc các dự án dịch vụ tại Việt Nam.
Doanh nghiệp Nhật Bản cũng được khuyến khích xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn, phù hợp với quy hoạch quốc gia, quy hoạch ngành và quy hoạch vùng; đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp Việt Nam, tham gia phát triển chuỗi cung ứng, đào tạo nhân lực và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Đây cũng là những nội dung được Chính phủ đề nghị cộng đồng doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chú trọng.
Bảo vệ nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam không chỉ được thể hiện thông qua các quy định pháp luật về bảo đảm quyền sở hữu tài sản và hoạt động đầu tư, mà còn được thể hiện qua định hướng đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.
Ba cam kết gồm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp; đồng hành cùng doanh nghiệp; không hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự và bảo vệ người làm đúng tạo thành những định hướng quan trọng trong chính sách thu hút và hỗ trợ đầu tư nước ngoài của Việt Nam.
Đối với nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là doanh nghiệp Nhật Bản đang có kế hoạch đầu tư hoặc mở rộng hoạt động tại Việt Nam, việc nắm rõ các cam kết này cần đi kèm với việc cập nhật văn bản pháp lý hiện hành, rà soát điều kiện đầu tư và chuẩn bị hồ sơ đúng quy định. Đây là cơ sở giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro và xây dựng hoạt động kinh doanh ổn định, lâu dài tại thị trường Việt Nam.
