Trong làn sóng M&A những năm gần đây, năng lượng tái tạo (Renewable Energy – RE) nổi lên như một trong những lĩnh vực thu hút vốn ngoại mạnh mẽ nhất tại Việt Nam. Điện mặt trời, điện gió và LNG không còn là các dự án mang tính thử nghiệm, mà đã trở thành tài sản chiến lược trong danh mục đầu tư dài hạn của nhiều tập đoàn năng lượng và quỹ hạ tầng khu vực.
Sự ra đời của Quy hoạch điện VIII (PDP8) không chỉ định hình lại cơ cấu nguồn điện quốc gia, mà còn tạo ra một chu kỳ M&A mới – nơi các thương vụ không đơn thuần là “mua dự án”, mà là mua vị thế trong hệ sinh thái năng lượng tương lai của Việt Nam.
- PDP8 và sự thay đổi ưu tiên: từ tăng trưởng nóng sang phát triển có kiểm soát
PDP8 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển năng lượng của Việt Nam. Nếu giai đoạn trước, điện mặt trời và điện gió tăng trưởng nhanh nhờ cơ chế FIT, thì trong giai đoạn mới, trọng tâm được đặt vào cân bằng hệ thống, ổn định truyền tải và an ninh năng lượng dài hạn.
Theo định hướng PDP8, điện gió (đặc biệt là điện gió ngoài khơi) tiếp tục được ưu tiên trong dài hạn, điện mặt trời được kiểm soát chặt hơn về quy mô và vị trí, trong khi LNG đóng vai trò nguồn điện chuyển tiếp, giúp đảm bảo công suất nền khi năng lượng tái tạo biến động.
Chính sự điều chỉnh này đã làm thay đổi bản chất của M&A trong ngành. Thay vì săn tìm dự án mới để hưởng ưu đãi giá, nhà đầu tư tập trung vào dự án đã vận hành hoặc gần COD, có hồ sơ pháp lý và PPA rõ ràng. Giá trị của một dự án RE giờ đây không chỉ nằm ở công suất, mà ở khả năng hòa lưới, rủi ro chính sách và tính bền vững của dòng tiền.
- Vì sao năng lượng tái tạo là “điểm đến nóng” của nhà đầu tư Nhật Bản và Hàn Quốc?
Không phải ngẫu nhiên mà các tập đoàn Nhật Bản và Hàn Quốc xuất hiện ngày càng nhiều trong các thương vụ M&A năng lượng tại Việt Nam. Động lực của họ đến từ cả áp lực nội tại lẫn cơ hội khu vực.
Với Nhật Bản, quá trình chuyển dịch năng lượng sau Fukushima, cùng cam kết trung hòa carbon, buộc các tập đoàn như ENEOS, JERA, Marubeni, Mitsubishi, Sumitomo phải mở rộng danh mục năng lượng sạch ra nước ngoài. Việt Nam, với nhu cầu điện tăng trưởng cao và môi trường chính trị ổn định, trở thành thị trường ưu tiên.
Nhà đầu tư Nhật thường tiếp cận M&A RE theo hướng dài hạn và thận trọng. Họ ưu tiên dự án đã vận hành ổn định, chấp nhận tỷ suất lợi nhuận thấp hơn để đổi lấy dòng tiền đều, rủi ro thấp và khả năng mở rộng trong tương lai. Không ít thương vụ được cấu trúc theo mô hình minority stake ban đầu, kèm quyền nâng tỷ lệ sở hữu khi khung pháp lý rõ ràng hơn.
Trong khi đó, nhà đầu tư Hàn Quốc như SK, Hanwha, GS Energy, Korea Electric Power (KEPCO) có xu hướng quyết liệt và linh hoạt hơn. Họ sẵn sàng tham gia sớm vào các dự án điện gió, LNG hoặc nền tảng phát triển năng lượng, chấp nhận rủi ro cao hơn để đổi lấy vị thế chiến lược. Đối với Hàn Quốc, Việt Nam không chỉ là thị trường đầu tư, mà còn là mắt xích trong chuỗi cung ứng năng lượng và công nghiệp khu vực.
- Điện mặt trời & điện gió: M&A tập trung vào tài sản đã vận hành
Sau giai đoạn bùng nổ 2019-2021, thị trường M&A điện mặt trời và điện gió bước vào giai đoạn thanh lọc. Các dự án đã COD, có hợp đồng mua bán điện (PPA) rõ ràng và không vướng pháp lý trở thành mục tiêu săn đón của quỹ hạ tầng và tập đoàn năng lượng.
Ngược lại, các dự án chưa hoàn thiện pháp lý, chưa có phương án truyền tải hoặc phụ thuộc quá nhiều vào cơ chế giá mới thường bị chiết khấu mạnh, thậm chí không thể giao dịch. Điều này khiến giá trị M&A phân hóa rõ rệt, không còn tình trạng “công suất nào cũng có giá cao” như trước.
Điện gió ngoài khơi được xem là “đường dài” của M&A RE tại Việt Nam, nhưng các thương vụ hiện nay chủ yếu dừng ở mức liên doanh, hợp tác phát triển, thay vì mua bán hoàn toàn. Lý do nằm ở quy mô vốn lớn, công nghệ phức tạp và khung pháp lý còn đang hoàn thiện.
- LNG: M&A chiến lược cho an ninh năng lượng
Nếu điện mặt trời và điện gió là câu chuyện của chuyển dịch xanh, thì LNG là bài toán an ninh năng lượng. PDP8 xác định LNG là nguồn điện quan trọng để bù đắp tính không ổn định của năng lượng tái tạo, đặc biệt tại các trung tâm kinh tế lớn.
M&A trong lĩnh vực LNG thường không diễn ra ồn ào, nhưng mang tính chiến lược cao. Các tập đoàn Nhật và Hàn tham gia thông qua việc đầu tư vào chuỗi giá trị khép kín: cảng LNG, kho chứa, nhà máy điện và hợp đồng cung ứng dài hạn. Thay vì mua dự án đơn lẻ, họ tìm kiếm nền tảng phát triển để mở rộng trong 10-20 năm.
Điểm khác biệt của M&A LNG là thời gian đàm phán dài, DD cực sâu và cấu trúc giao dịch phức tạp, phản ánh đúng bản chất hạ tầng của ngành.
- Các giao dịch đáng chú ý và xu hướng phía trước
Những năm gần đây, thị trường ghi nhận nhiều thương vụ có sự tham gia của Marubeni, Mitsubishi, Sumitomo, SK, GS Energy, Ørsted, Copenhagen Infrastructure Partners (CIP) trong các dự án điện gió, điện mặt trời và LNG tại Việt Nam. Dù không phải giao dịch nào cũng công bố giá trị, nhưng quy mô cam kết vốn cho thấy niềm tin dài hạn vào thị trường năng lượng Việt Nam.
Giai đoạn 2025-2030, M&A RE dự kiến sẽ chuyển từ mua dự án sang mua nền tảng, từ giao dịch cơ hội sang chiến lược dài hạn. Các doanh nghiệp Việt có dự án vận hành tốt, pháp lý minh bạch và khả năng mở rộng danh mục sẽ là đối tác lý tưởng cho dòng vốn Nhật – Hàn.
- M&A năng lượng tái tạo không còn là cuộc chơi ngắn hạn
Năng lượng tái tạo tại Việt Nam đã bước qua giai đoạn “ăn theo chính sách” để bước vào giai đoạn đầu tư chiến lược và bền vững. PDP8 không làm giảm sức hấp dẫn của RE, mà buộc thị trường trưởng thành hơn, minh bạch hơn và chọn lọc hơn.
Với nhà đầu tư Nhật Bản và Hàn Quốc, M&A trong lĩnh vực này không chỉ là tìm kiếm lợi nhuận, mà là xây dựng vị thế dài hạn trong quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.
Trong cuộc chơi đó, người chiến thắng không phải là bên đi nhanh nhất, mà là bên hiểu rõ chính sách, kiểm soát rủi ro và kiên nhẫn đi đường dài.
