Từ Hatsumōde đến Omikuji: Những bước chân đầu năm của người Nhật

Hatsumōde – chuyến viếng đền chùa đầu tiên trong năm là một trong những nghi lễ quan trọng nhất trong dịp Oshōgatsu. Nó không chỉ để cầu may, mà còn giúp tìm lại bình an nội tâm, kết nối với thần linh và khởi đầu năm mới trong thanh sạch. Từ đêm giao thừa đến mùng 3/1, hàng triệu người Nhật đổ về các đền như Meiji Jingu, Fushimi Inari hay Senso-ji. Họ xếp hàng trong không khí se lạnh đầu năm, giữa tiếng chuông ngân và hương nhang trầm quyện trong gió. Trước điện thờ, họ thực hiện nghi thức quen thuộc: hai lần cúi, hai lần vỗ tay và một lần cúi cuối. Đây là cách thể hiện sự tôn kính, nhắc nhở bản thân về sự khiêm nhường và gửi gắm ước nguyện về sức khỏe, may mắn, thịnh vượng cho năm mới. Không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo, Hatsumōde còn là biểu tượng của sự tiếp nối và tái sinh. Gia đình đi cùng nhau, bạn bè hẹn nhau đầu năm, tạo nên dòng chảy văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ.

Sau khi cầu nguyện, người Nhật thường rút Omikuji – thẻ bói đầu năm như cách lắng nghe “lời nhắc nhở của thần linh”. Mỗi lá Omikuji chứa dự báo tổng quan và chi tiết từng phương diện đời sống, từ đại cát đến đại hung. Nếu rút được quẻ tốt, họ giữ lá Omikuji trong ví, như một lời nhắc nhở tích cực cho năm mới. Nếu gặp quẻ xấu, họ buộc tờ giấy lên cành cây trong sân đền, để “gửi lại” điều xấu. Hành động này giúp năm mới nhẹ nhàng hơn và nhắc họ sống cẩn trọng, kiên trì hơn. Triết lý của Omikuji nhắc nhở rằng tương lai không cố định; may hay rủi có thể thay đổi nhờ hành động và quyết định của mỗi người.

Bên cạnh Omikuji, người Nhật còn mua Omamori – bùa hộ mệnh như một món quà đầu năm. Mỗi loại bùa mang một lời chúc: sức khỏe, tình duyên, thi cử, bình an khi đi lại, hay tài lộc trong kinh doanh. Vào cuối năm, Omamori cũ được mang về đền làm lễ đốt thanh tẩy, sau đó thay bằng bùa mới, tạo nên vòng lặp trọn vẹn của niềm tin: trao đi – thanh lọc – nhận lại.

Không khí đầu năm tại các đền chùa còn được tô điểm bằng những vật phẩm linh thiêng như Hamaya – mũi tên trừ tà giúp xua đuổi điều xấu và bảo hộ gia đình, hay Ema – những tấm bảng gỗ nơi người Nhật viết ước nguyện và treo tại đền, gửi gắm những hy vọng cho năm mới. Một số đền còn tổ chức Kagamibiraki – nghi thức “mở mochi”, chia phần bánh được xem như lộc thần linh, thể hiện tinh thần sẻ chia và khởi đầu mới.

Dù xã hội hiện đại thay đổi nhanh chóng, Hatsumōde vẫn là một trong những truyền thống được giữ gìn trọn vẹn nhất. Người trẻ đi đền không chỉ để cầu may mà còn để “tái tạo” tinh thần, tạm dừng nhịp sống bận rộn và đặt lại mục tiêu cho năm mới. Không gian náo nhiệt với quầy ẩm thực, đồ lưu niệm hay những buổi múa Kagura giúp lễ nghi cổ truyền hòa vào đời sống đương đại một cách tự nhiên.

Từ Hatsumōde đến Omikuji, từ mua Omamori đến treo Ema, mỗi bước chân đầu năm của người Nhật đều hướng đến sự an yên, sạch sẽ trong tâm tưởng và hy vọng về một khởi đầu tốt đẹp. Đó là hành trình vừa mang sắc thái tín ngưỡng, vừa chứa đựng chiều sâu văn hóa và tâm lý làm nên nét đẹp bền vững của Oshōgatsu trong đời sống người Nhật.

Và rồi khi nhìn từ xa hơn, người ta dễ nhận ra những nhịp cộng hưởng giữa hai nền văn hóa. Trong đời sống Tết của người Việt, những ngày đầu xuân gắn liền với bước chân về chùa, tiếng mõ nhịp nhàng, làn khói trầm quyện trong không khí dịu mát, và lời khấn nguyện nhẹ như sương, mở đầu năm mới bằng sự bình yên trong tâm tưởng. Khi đặt nghi lễ Hatsumōde của Nhật Bản bên cạnh, ta thấy một vẻ đẹp khác: nhịp đi chậm rãi dưới hàng cây rụng lá, tiếng chuông ngân sâu trong buổi sáng đầu năm, và những lá Omikuji khẽ lay trong gió lạnh. Hai cách bắt đầu năm mới, tuy từ những truyền thống khác nhau, lại gặp nhau ở một cảm xúc chung – mong muốn sống tử tế hơn, sáng suốt hơn, và âm thầm vun đắp hy vọng cho những dự định sắp tới. Có lẽ vì vậy, khi người Việt hòa mình vào không khí đầu năm tại Nhật, hay người Nhật tìm hiểu Tết Việt, họ dễ cảm nhận một nhịp đồng điệu âm thầm, đủ mở ra sự mềm mại trong giao tiếp, niềm tin trong những mối gắn kết, và một nền tảng tinh thần ấm áp cho những hợp tác hướng tới tương lai.