Tinh thần tâm linh của Tết Nhật Bản: Kadomatsu, Shimenawa và Kagami Mochi
Tết Nhật Bản không chỉ được biết đến qua nghi lễ và ẩm thực, mà còn nổi bật với những vật phẩm trang trí đặc trưng mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Trong số đó, Kadomatsu, Shimenawa và Kagami Mochi là ba biểu tượng phổ biến, vừa làm đẹp không gian, vừa kết nối con người với thần linh, gia đình và truyền thống.
Kadomatsu là cặp trang trí làm từ tre, thông và mận, được đặt trước cửa nhà trong dịp Tết. Vật phẩm này mang ý nghĩa mời Toshigami – thần năm mới – ghé thăm, mang may mắn, sức khỏe và thịnh vượng cho gia đình. Tre tượng trưng cho sức mạnh, thông cho sự trường thọ, còn mận đại diện cho niềm vui và sự tái sinh. Kadomatsu thường được đặt từ 28/12 – 7/1, sau đó mang đi đốt để giải phóng linh hồn thần linh trở về trời, hoàn tất nghi thức đầu năm.
Shimenawa là dây rơm bện treo trước cửa hoặc trên các vật linh thiêng, có tác dụng xua đuổi tà ma và giữ sự tinh khiết cho ngôi nhà. Theo truyền thống Shinto, sự thanh sạch là yếu tố quan trọng để đón nhận năng lượng tốt trong năm mới. Một biến thể phổ biến của Shimenawa là Shimekazari, được trang trí thêm quýt, giấy trắng hay các phụ kiện nhỏ khác, vừa tăng tính thẩm mỹ vừa giữ nguyên giá trị tâm linh.
Kagami Mochi là bộ hai bánh mochi tròn xếp chồng với một quả quýt nhỏ đặt trên đỉnh. Hình tròn tượng trưng cho sự tròn đầy và hoàn thiện, hai tầng mochi nối kết năm cũ với năm mới, còn quả quýt (daidai) biểu thị sự tiếp nối thế hệ và thịnh vượng lâu dài. Kagami Mochi thường được bày trên bàn thờ gia đình từ cuối năm đến ngày 11/1, sau đó được dùng trong lễ Kagami Biraki, vừa là món ăn vừa là nghi thức mang ý nghĩa tinh thần.
Điểm lại tất cả những vật trang trí này đều phản ánh tinh thần “tĩnh tại, thanh sạch và khởi đầu mới”, giống như ý nghĩa của Oshōgatsu. Chúng giúp không gian trở nên trang trọng, đồng thời nhắc nhở con người về sự kết nối giữa thiên nhiên, thần linh và gia đình. Trang trí Tết Nhật Bản vừa giản dị, vừa sâu sắc, thể hiện triết lý sống cân bằng và tinh tế của người Nhật.
Tuy mỗi dân tộc có những biểu tượng riêng để đánh dấu khoảnh khắc chuyển giao năm mới, người Việt vẫn luôn nhận ra trong Oshōgatsu một cảm giác thân thuộc như tiếng vọng của chính mình. Ở Việt Nam, Tết là nếp nhà ấm lửa, là bàn thờ thơm hương và mâm cơm sum họp gìn giữ trăm năm nghĩa tình gia tộc. Sang đến Nhật Bản, bước vào sắc thái trầm tĩnh của Shinto, người ta bắt gặp một vẻ đẹp khác, nhẹ hơn và thanh sạch hơn, nơi mọi vật trang trí đều được đặt vào đúng chỗ để mở lối cho sự bình yên đầu năm. Khi những giá trị ấy được đặt cạnh nhau, chúng tự nhiên giao thoa thành một nhịp hiểu nhau rất sâu, là sự gìn giữ truyền thống, lòng biết ơn với cội nguồn và khát vọng mở ra một khởi đầu an hòa. Từ sự cộng hưởng ấy, mối cảm tình giữa hai dân tộc lớn dần theo cách rất riêng, không ồn ào mà thấm sâu từng ngày. Hai mùa Tết lặng lẽ soi sáng cho nhau, nuôi dưỡng niềm tin và trực cảm đủ để mở ra những bước đi gần gũi hơn trong tương lai.
Kadomatsu, Shimenawa và Kagami Mochi không chỉ là vật trang trí, mà còn là tinh thần tâm linh trong dịp Tết, giúp người Nhật chuẩn bị đón một năm mới thanh tịnh, may mắn và đầy ý nghĩa. Những vật phẩm này minh chứng cho sự hài hòa giữa thẩm mỹ, tín ngưỡng và giá trị gia đình, giữ cho Oshōgatsu trở thành một dịp lễ đặc sắc, bền vững qua nhiều thế hệ.
