Gốc rễ và tinh thần của Tết Nhật Bản
Oshōgatsu hay Tết Nhật Bản, là dịp lễ quan trọng nhất trong năm, khi những con phố yên ắng, mùi trầm thoang thoảng trong nhà và từng gia đình chuẩn bị bữa cơm đầu năm trang trọng. Đây là Tết đầu năm theo dương lịch, diễn ra từ 1/1 – 3/1, được gọi là Sanganichi. Khác với những lễ hội sôi động ở nhiều nơi khác, Oshōgatsu nổi bật với sự trang trọng, tĩnh lặng, chú trọng đến yếu tố tâm linh và gia đình, tạo nên không khí suy tư và tôn nghiêm. Người Nhật dành trọn thời gian cho gia đình, tĩnh tâm và chuẩn bị tinh thần để đón một năm mới trong sạch và may mắn.
Nguồn gốc Oshōgatsu bắt đầu từ tín ngưỡng Shinto cổ xưa, khi người dân Nhật Bản đón Toshigami – vị thần năm mới – mang theo lời chúc lành và sự bảo hộ, đến với gia đình và làng xóm. Những nghi thức đầu năm mang tính thanh lọc và tái sinh, giúp con người xua đi điều không may của năm cũ và đón nhận những năng lượng tích cực. Trong lịch sử, Nhật từng đón Tết theo âm lịch và chịu nhiều ảnh hưởng văn hóa từ Trung Hoa. Tuy nhiên, người Nhật đã biến tấu những tập tục này theo bản sắc riêng của mình. Vào năm 1873, dưới thời Minh Trị, Nhật Bản chính thức chuyển sang đón Tết theo dương lịch, mô hình phương Tây, từ đó định hình Oshōgatsu như ngày nay.
Ý nghĩa cốt lõi của Tết Nhật Bản không chỉ dừng ở thời gian nghỉ lễ mà còn phản ánh triết lý sống sâu sắc. Oshōgatsu là dịp để khởi đầu một năm mới trong thanh sạch, gột rửa mọi muộn phiền, mang tinh thần purification trong Shinto, tập trung vào sự tinh khiết và tĩnh tại. Đây cũng là thời gian sum họp gia đình, trở về quê hương và tưởng nhớ tổ tiên thông qua các nghi thức thờ thần linh. Người Nhật cầu mong phúc – lộc – thịnh vượng với hệ giá trị “an – lành – trường – thọ”, đồng thời tôn trọng sự tuần tự và chuẩn bị chu đáo trong mọi việc. Tết không ồn ào, mà thể hiện trật tự, kỷ luật, phản ánh triết lý sống tối giản, tinh tế và không phô trương.
Không khí Oshōgatsu tạo nên sự khác biệt so với nhiều lễ hội đầu năm khác. Mọi thứ dường như dừng lại, từ các cửa hàng, phương tiện giao thông cho đến nhịp sống hối hả của đô thị. Người dân dành trọn thời gian cho gia đình và đời sống tinh thần, nhấn mạnh tính tĩnh lặng để “khởi đầu mới” một cách trong sạch. Sự tĩnh lặng này trở nên đối lập thú vị với guồng quay nhanh và hiện đại quanh năm của Nhật Bản, tạo ra một nhịp nghỉ quý giá để con người suy ngẫm và tái tạo năng lượng.
Dù Nhật Bản phát triển mạnh mẽ về công nghệ, Oshōgatsu vẫn giữ vững các yếu tố tâm linh và truyền thống. Người trẻ vẫn duy trì nhiều tập tục cốt lõi, từ sum họp gia đình đến thờ cúng thần linh, chứng tỏ giá trị bền vững của lễ hội này. Oshōgatsu trở thành biểu tượng cân bằng giữa truyền thống và hiện đại, giữa nhịp sống tất bật và nhu cầu tìm về cội nguồn.
Dù mang những nét đặc trưng rất riêng, Oshōgatsu vẫn tạo nên sự đồng điệu thú vị với Tết Việt Nam, nơi con người cũng hướng về cội nguồn, thanh lọc điều xấu của năm cũ và trân quý khoảnh khắc sum họp gia đình. Cả hai nền văn hóa đều coi Tết là thời điểm “dừng lại” để làm mới tâm hồn, tạ ơn tổ tiên và gửi gắm những ước vọng tốt lành. Chính sự tương đồng ấy khiến người Việt khi tiếp xúc với Tết Nhật dễ cảm nhận được chiều sâu của các nghi lễ Shinto, đồng thời nhìn thấy hình bóng của chính mình trong những giá trị tinh thần ấy. Và cũng từ sự gần gũi đó, Oshōgatsu trở thành một nhịp cầu nhẹ nhàng giúp người Việt và người Nhật hiểu nhau hơn, không cần ồn ào hay gượng ép. Sự kết nối diễn ra qua những điều giản dị như bữa cơm đầu năm, nếp nghĩ về sự thanh sạch và niềm tin rằng năm mới phải bắt đầu bằng những điều trọn vẹn
Nhìn chung, Oshōgatsu không chỉ là một kỳ nghỉ, mà là nền tảng văn hóa tinh thần sâu sắc của người Nhật. Bản chất của Tết Nhật nằm ở sự thanh sạch, gắn kết gia đình và tôn kính thần linh. Qua nhiều thế kỷ, Oshōgatsu vẫn giữ được giá trị cốt lõi, trở thành “nhịp dừng” để người Nhật tái tạo năng lượng, suy ngẫm và bắt đầu một năm mới theo cách trang trọng, bình yên và đầy ý nghĩa.
