Nhật Bản đang trải qua một giai đoạn chính trị mới khi bà Sanae Takaichi, lãnh đạo Đảng Dân chủ Tự do (LDP), được bầu làm Thủ tướng thứ 104 vào tháng 10 năm 2025 và trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản trong một bối cảnh khu vực đang biến động không ngừng. Sự kiện này, ngoài ý nghĩa về biểu tượng giới, đã nhanh chóng được gắn với những thay đổi rõ nét trong cách Tokyo tiếp cận các vấn đề an ninh và ngoại giao, tạo ra một bước chuyển quan trọng trong chính sách chiến lược của nước này.
Ngay khi nhậm chức, bà Takaichi đã thành lập nội các mới và bổ nhiệm bà Katayama Satsuki làm Bộ trưởng Tài chính, một trong hai nữ bộ trưởng trong chính phủ, đồng thời chỉ định các vị trí then chốt như Bộ trưởng Quốc phòng và Bộ trưởng Ngoại giao nhằm thể hiện sự sẵn sàng đối mặt với những thách thức trước mắt.
Bối cảnh an ninh mà chính quyền Takaichi phải đối mặt là khó khăn và đầy thách thức. Căng thẳng tại eo biển Đài Loan vẫn chưa hạ nhiệt, trong khi quan hệ giữa các cường quốc khu vực — đặc biệt là Trung Quốc và Hoa Kỳ — tiếp tục được định hình bởi cạnh tranh chiến lược. Tokyo, vốn là một đồng minh quan trọng của Washington, đã chuyển dần từ chính sách thận trọng sang một vị thế tích cực hơn trong các vấn đề an ninh khu vực, phản ánh qua những tuyên bố mạnh mẽ về vai trò của Nhật Bản trong hệ thống phòng thủ liên minh và trong việc đảm bảo tự do hàng hải.
Một trong những dấu hiệu rõ rệt nhất về xu hướng an ninh cứng rắn hơn là cách Takaichi phản ứng trước Trung Quốc. Chính sách cứng rắn của bà đối với Bắc Kinh đã khiến quan hệ ngoại giao giữa Tokyo và Bắc Kinh trở nên căng thẳng hơn, với những động thái trả đũa như hủy bỏ các sự kiện song phương và cảnh báo du lịch đối với công dân Trung Quốc. Điều này phản ánh sự kiên định trong quan điểm an ninh của Tokyo dưới thời lãnh đạo mới, ngay cả khi điều đó tạo ra rủi ro kinh tế và ngoại giao.
Song song với lập trường mạnh mẽ về an ninh, Takaichi cũng đang cân nhắc tổ chức bầu cử sớm vào tháng 2 năm 2026. Theo tờ Yomiuri, chính phủ đang xem xét việc giải tán hạ viện để tận dụng tỷ lệ ủng hộ cao mà bà tận hưởng kể từ khi nhậm chức, nhằm củng cố thế đa số trong quốc hội và hỗ trợ các kế hoạch ngân sách, trong đó có gói kích thích quy mô lớn. Việc cân nhắc một cuộc bầu cử sớm – trước thời hạn – không chỉ là một bước đi chính trị quan trọng mà còn phản ánh cách lãnh đạo mới đang tìm cách biến sự ủng hộ dư luận thành quyền lực hành pháp thực tế.
Dư luận trong nước cho thấy hiện có một sự đồng thuận đáng kể đối với phong cách lãnh đạo của Takaichi, đặc biệt trong những nhóm cử tri theo khuynh hướng bảo thủ và những người quan tâm đến an ninh quốc gia. Bà được ghi nhận có mức ủng hộ cao kể từ khi nhậm chức. Tuy vậy, sự ủng hộ này không đồng nghĩa với thống nhất tuyệt đối trong xã hội Nhật Bản. Vấn đề bình đẳng giới, vốn được kỳ vọng sẽ được thúc đẩy bởi một nữ Thủ tướng, lại đang nhận phản ứng đa chiều, bởi một số nhà phân tích và công chúng nhận thấy rằng việc bà lên nắm quyền không nhất thiết dẫn tới thay đổi sâu rộng về vai trò chính trị của phụ nữ trong dài hạn.
Trong bối cảnh khu vực, chính sách an ninh cứng rắn của Tokyo đã thúc đẩy một loạt phản ứng của các quốc gia láng giềng và các đối tác chiến lược. Hoa Kỳ nhìn nhận Nhật Bản như một đồng minh trọng tâm trong cấu trúc an ninh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và hoan nghênh sự đóng góp chủ động hơn của Tokyo, đặc biệt trong các hoạt động phối hợp quốc phòng và quản lý rủi ro. Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh đã bày tỏ quan ngại về các phát biểu sắc bén liên quan đến Đài Loan và an ninh khu vực, điều này đã dẫn tới những biện pháp trả đũa kinh tế và ngoại giao. Các nước ASEAN và đối tác khu vực khác đang theo dõi sát sao cách Nhật Bản điều chỉnh chính sách, bởi quyết sách của Tokyo có thể ảnh hưởng tới cục diện an ninh tập thể và đường biển thương mại quan trọng xuyên qua Đông Á.
Việc chính sách an ninh trở nên cứng rắn hơn dưới thời Takaichi không hoàn toàn là một sự thay đổi mang tính phá vỡ, mà là sự tiếp nối một tiến trình lâu dài trong đó Tokyo đã dần nhận ra sự cần thiết của một vai trò chủ động hơn trong bảo đảm an ninh quốc gia và khu vực. Hàng loạt biện pháp cải thiện năng lực quân sự, tăng cường hợp tác với đồng minh, và tham gia vào các cấu trúc an ninh mới phản ánh một chiến lược được định hướng rõ ràng, mặc dù giới hạn về hiến pháp hòa bình sau chiến tranh vẫn là một yếu tố ràng buộc Tokyo trong một số lĩnh vực.
Nhìn từ góc độ chiến lược, Nhật Bản dưới thời nữ Thủ tướng đầu tiên là một trường hợp điển hình của một nền chính trị vừa muốn bảo vệ lợi ích an ninh cốt lõi, vừa phải cân bằng các mối quan hệ quốc tế nhạy cảm. Sự cứng rắn trong chính sách an ninh không chỉ là phản ứng trước các mối đe dọa bên ngoài, mà còn là nỗ lực củng cố vị thế của Nhật Bản như một đối tác chiến lược đáng tin cậy trong khu vực và trên thế giới. Tín hiệu từ việc cân nhắc bầu cử sớm, các động thái ngoại giao gần đây, và phản ứng từ các đối tác khu vực cho thấy Tokyo đang đặt cược vào một mô hình lãnh đạo chủ động hơn, biến nguy cơ thành lợi thế chiến lược trong một kỷ nguyên cạnh tranh quyền lực mới.
