M&A là gì? Góc nhìn hiện đại về mua bán – sáp nhập doanh nghiệp
M&A (Mergers & Acquisitions) ngày nay không chỉ còn là hoạt động mua bán – sáp nhập đơn thuần, mà trở thành một chiến lược tăng trưởng trung tâm của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Nếu tăng trưởng hữu cơ được ví như trồng một cái cây từ hạt giống, thì M&A là cách “mua một cái cây đã lớn”, giúp doanh nghiệp rút ngắn nhiều năm phát triển và giảm thiểu rủi ro thử nghiệm. Tại Việt Nam, doanh nghiệp có thể thực hiện M&A thông qua mua lại cổ phần, mua tài sản, sáp nhập để hợp lực, hay hợp tác chiến lược mà không cần sở hữu hoàn toàn. Chính sự linh hoạt này khiến M&A phù hợp từ doanh nghiệp lớn cho tới các công ty ở giai đoạn scale-up.
Toàn cảnh thị trường M&A Việt Nam 2020-2025
Giai đoạn 2020-2025 tạo nên một bức tranh rất đặc thù trong lịch sử M&A Việt Nam.
Hai năm 2020-2021 là giai đoạn thị trường chịu tác động nặng nề từ Covid-19: số thương vụ giảm khoảng 20–25% so với năm 2019, đặc biệt trong bất động sản và dịch vụ tiêu dùng trực tiếp. Tuy nhiên, chính thời điểm này lại mở ra chu kỳ tái cấu trúc mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp Việt gặp khó về dòng tiền, buộc phải đàm phán bán tài sản hoặc nhượng cổ phần chiến lược. Ngược lại, nhà đầu tư nước ngoài – đặc biệt là Nhật Bản và Singapore tiếp tục giải ngân vào các ngành “kháng Covid” như tiêu dùng, dược phẩm, công nghệ và thương mại điện tử. Một ví dụ điển hình là thương vụ Masan tiếp quản VinCommerce, trở thành một trong những case study lớn về M&A phục vụ tái cấu trúc thay vì thâu tóm.
Đến 2022, thị trường M&A chứng kiến sự hồi phục mạnh với giá trị giao dịch đạt khoảng 7 tỷ USD, tăng xấp xỉ 25% so với một năm trước đó. Bất động sản khu công nghiệp, năng lượng tái tạo, bán lẻ – tiêu dùng và sản xuất bắt đầu tăng tốc trở lại nhờ kỳ vọng mở cửa kinh tế và dòng vốn FDI mở rộng. Lãi suất thế giới thời điểm này vẫn còn thấp, tạo điều kiện cho các thương vụ quy mô lớn. Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc quay lại Việt Nam với chiến lược dài hạn, tập trung vào các tài sản ổn định dòng tiền và có dư địa tăng trưởng dân số.
Tuy nhiên, năm 2023 lại mang sắc thái hoàn toàn khác. Lạm phát và chính sách thắt chặt tiền tệ toàn cầu khiến nhiều doanh nghiệp khó tiếp cận vốn, trong khi bất động sản Việt Nam đối mặt với áp lực pháp lý. Giá trị M&A giảm còn khoảng 5 tỷ USD, nhưng sự giảm tốc này không phản ánh sự suy yếu mà chính là sự thay đổi cấu trúc thị trường. Các thương vụ lớn ít hơn, nhưng lượng deal nhỏ và vừa tăng nhanh, chủ yếu trong các ngành sản xuất, logistics, bán lẻ và công nghệ. Doanh nghiệp Việt cũng bắt đầu chủ động bán các mảng non-core để tái cân bằng tài chính. Nhiều nhà đầu tư Nhật Bản thời điểm này trở nên thận trọng hơn, thực hiện quá trình due diligence sâu và kỹ, khiến tốc độ hoàn tất giao dịch chậm lại nhưng chất lượng thương vụ tăng lên.
Bước sang 2024-2025, thị trường M&A Việt Nam tiến vào một giai đoạn được đánh giá là “thanh lọc và tái cấu trúc sâu”. Doanh nghiệp yếu về dòng tiền nhưng mạnh nền tảng bắt đầu tìm nhà đầu tư chiến lược. Doanh nghiệp mạnh thì tận dụng cơ hội thị trường điều chỉnh để mở rộng thông qua M&A. Điều này khiến số lượng thương vụ quy mô vừa (20-50 triệu USD) tăng đột biến. Trong giai đoạn này, bất động sản công nghiệp, năng lượng xanh, tài chính – ngân hàng, bán lẻ, y tế và công nghệ tiếp tục là tâm điểm. Một thương vụ tiêu biểu là việc SMBC rót vốn vào FE Credit, thể hiện chiến lược dài hạn của nhà đầu tư Nhật trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng tại Việt Nam – thị trường có dân số trẻ và nhu cầu tín dụng cao.
Những động lực thúc đẩy M&A Việt Nam
Sự phát triển của thị trường M&A Việt Nam trong 5 năm qua được thúc đẩy bởi nhiều động lực rõ ràng. Dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu khiến Việt Nam trở thành điểm đến chiến lược cho nhiều tập đoàn, và M&A là cách nhanh nhất để họ gia nhập thị trường. Áp lực vốn lên doanh nghiệp trong giai đoạn 2022-2024 khiến nhu cầu bán cổ phần, tái cấu trúc và tìm đối tác ngoại tăng mạnh. Môi trường pháp lý cũng cải thiện đáng kể nhờ Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp và các quy định mới về lợi ích kinh tế – giúp quá trình thẩm định và phê duyệt M&A trở nên rõ ràng hơn. Bên cạnh đó, sức bật tiêu dùng nội địa và tốc độ tăng trưởng kinh tế số, dự kiến đạt 45 tỷ USD vào năm 2025, tiếp tục mở ra cơ hội trong các lĩnh vực fintech, thương mại điện tử, logistics số và AI.
Xu hướng M&A Việt Nam 2025-2027
Nhìn về tương lai, giai đoạn 2025-2027 dự kiến là thời điểm thị trường bước vào chu kỳ tăng trưởng mới nhưng theo hướng thận trọng hơn, chiến lược hơn và tập trung hơn. Nhiều tài sản chất lượng tốt nhưng gặp khó tạm thời sẽ trở thành mục tiêu săn đón, đặc biệt trong bất động sản, năng lượng và sản xuất. Nhà đầu tư Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp tục dẫn dắt thị trường, nhưng với tiêu chuẩn quản trị, công bố thông tin và ESG cao hơn. M&A xanh – bao gồm năng lượng sạch, xử lý môi trường và logistics carbon thấp dự kiến là nhóm tăng trưởng mạnh nhất. Song song đó, M&A công nghệ, AI và tài chính số sẽ bùng nổ khi các ngân hàng, tập đoàn bán lẻ và doanh nghiệp tiêu dùng chạy đua tích hợp dữ liệu và chuyển đổi số. Một đặc điểm dễ nhận thấy của giai đoạn sắp tới là quy mô giao dịch nhỏ lại, nhưng số lượng tăng mạnh; các thương vụ từ 20-50 triệu USD có khả năng chiếm tới 60-70% tổng giao dịch.
M&A vẫn là con đường nhanh nhất để doanh nghiệp Việt Nam tăng trưởng
Từ toàn cảnh 2020-2025 và dự báo 2027, có thể thấy M&A vẫn là con đường nhanh nhất để doanh nghiệp Việt Nam tăng trưởng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường biến động liên tục. Doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào tăng trưởng hữu cơ để vượt lên; họ cần hợp tác, sáp nhập hoặc mua lại để mở rộng năng lực. Giai đoạn 2025-2027 sẽ là “thời điểm vàng” với những doanh nghiệp chuẩn bị bài bản, minh bạch và có tư duy dài hạn – nhóm này sẽ là những người chiến thắng thực sự trong chu kỳ mới của thị trường M&A.
