Mùng 1 Tết Cha: Đạo hiếu bên nhà nội
Nếu đêm Giao thừa là khoảnh khắc của gia đình nhỏ với những ước nguyện riêng tư, thì sáng Mùng 1 lại mở ra một không gian rộng lớn hơn của dòng tộc và nguồn cội. Trong tâm thức ngàn đời của người Việt, câu ca dao “Mùng 1 Tết Cha, mùng 2 Tết Mẹ, mùng 3 Tết Thầy” không chỉ đơn thuần là một lịch trình đi lại, mà đã trở thành một thứ “thứ tự ưu tiên” thiêng liêng về đạo lý. Sáng đầu năm, khi vạn vật vừa thức giấc trong sự tĩnh lặng đến diệu kỳ, mọi bước chân đều hướng về nhà Nội – nơi khởi đầu của huyết thống, nơi lưu giữ họ tên và những quy tắc gia phong được truyền đời qua nhiều thế hệ. Đó là một hành trình tìm về gốc rễ để tự nhắc nhở mình về bản sắc và lòng biết ơn.
Nén nhang đầu năm và lời thưa gửi với tổ tiên
Buổi sáng Mùng 1 bắt đầu bằng một sự trang trọng đặc biệt trên bàn thờ gia tiên. Khi sương sớm còn bảng lảng trên những mái ngói rêu phong hay len lỏi qua những ô cửa sổ nhà phố, người chủ gia đình đã thức dậy để thực hiện nghi lễ đầu tiên của năm mới. Sau một đêm Giao thừa thức canh ngọn lửa thiêng, công việc đầu tiên là thay những chén nước thanh tịnh, lau lại đôi chân nến và dâng một tuần nước trà thơm cùng nén nhang mới. Mùi hương trầm lúc này không còn huyền bí, đặc quánh như đêm 30 mà mang vẻ thanh tao, nhẹ nhàng, quyện trong làn khói xanh mờ ảo dưới ánh sáng tinh khôi của ngày mùng 1.
Mâm cơm cúng đầu năm được sửa soạn với tất cả sự chỉn chu và khéo léo của người phụ nữ trong gia đình. Đó là khoanh bánh chưng vuông vức xanh mướt, đĩa xôi gấc đỏ tươi rạng rỡ tượng trưng cho may mắn, hay bát canh măng mọc thanh tao. Đây chính là hành động “báo hiếu” tâm linh đầu tiên. Qua làn khói hương nghi ngút, con cháu thành tâm dâng lên tổ tiên lòng biết ơn vô hạn vì đã che chở cho dòng tộc suốt một năm dâu bể. Những lời lầm rầm khấn nguyện lúc này thực chất là lời thưa gửi, mời các vị tiền nhân cùng ở lại chung vui, chứng kiến sự trưởng thành và sum vầy của con cháu. Ban thờ lúc này không chỉ là nơi thờ tự lạnh lẽo, mà là điểm hội tụ của linh khí, nơi giao thoa giữa lòng thành của người đang sống và bóng hình của những bậc tiền nhân.
Sum vầy dưới nếp nhà cũ và niềm tự hào dòng tộc
Khi mặt trời lên cao, những tà áo mới bắt đầu rộn ràng trên khắp các nẻo đường. Điểm đến đầu tiên của mọi gia đình nhỏ luôn là nhà ông bà nội hoặc nhà bác trưởng họ. Sự đông đủ của con cháu dưới nếp nhà cũ không chỉ là niềm vui đoàn tụ sau một năm bôn ba, mà còn là thước đo cho cái “phúc” và cái “nền” của một gia đình. Tại đây, trong không gian ấm cúng, những bức hoành phi, câu đối đỏ hay cuốn gia phả cũ được trân trọng nhắc lại. Những đứa trẻ vốn quen với nhịp sống hiện đại, hôm nay bỗng trở nên lắng lại khi nghe kể về ông cố, ông sơ, về những gian nan mà tổ tiên đã vượt qua để gìn giữ nếp nhà này. Đó là cách mà lòng tự hào dòng tộc được cấy vào tim những mầm non một cách tự nhiên nhất.
Trong không gian trang nghiêm nhưng đầy tình thân ấy, lời ăn tiếng nói được mỗi người tự ý thức một cách khéo léo. Người Việt dạy nhau rằng Mùng 1 là ngày của sự duyên dáng và bao dung. Mọi người đều cố gắng nói những lời hay ý đẹp, tránh tuyệt đối việc to tiếng hay quát tháo để giữ cho “vía” của cả năm luôn được an lành, thuận hòa. Sự nhã nhặn, từ tốn trong giao tiếp tại nhà nội chính là biểu hiện cao nhất của sự giáo dưỡng. Qua cách chào hỏi, thưa gửi của cha mẹ, con trẻ học được bài học đầu tiên về tôn ti trật tự, về cách ứng xử của một người biết kính trên nhường dưới, biết trọng nghĩa khinh tài.
Chén trà đầu xuân và sợi dây nối liền thế hệ
Hình ảnh đẹp và đậm chất Việt nhất của sáng Mùng 1 chính là khoảnh khắc các bậc cao niên cùng con cháu ngồi thong dong bên chén trà xanh thơm ngát. Miếng trầu cau đỏ thắm mở đầu câu chuyện, hương trà nồng ấm hòa quyện với mùi giấy mới của những phong bao lì xì. Đây là giây phút chia sẻ về những thăng trầm của năm cũ không phải để than vãn, mà là để bao dung và đưa ra những lời khuyên bảo cho năm tới. Người già nhìn con cháu trưởng thành mà mỉm cười mãn nguyện, người trẻ nhìn vào phong thái tự tại của cha ông mà học lấy sự bình thản trước sóng gió cuộc đời.
Nghi thức chúc thọ và mừng tuổi diễn ra trong không khí vừa xúc động vừa hân hoan. Những bao lì xì đỏ thắm được trao đi không đơn thuần là giá trị vật chất, mà là sự ký thác niềm tin và lời chúc sức khỏe trường thọ dành cho người già, lời dặn dò học hành, rèn đức luyện tài dành cho trẻ nhỏ. Ở đó, sự ngưỡng vọng của người trẻ dành cho những bậc tiền bối hòa quyện với sự chở che, bao bọc của người già dành cho con trẻ. Sợi dây huyết thống nhờ đó mà trở nên bền chặt, không bao giờ đứt đoạn qua bao biến thiên của thời gian. Mỗi lời chúc, mỗi nụ cười trong sáng mùng 1 như một liều thuốc tinh thần, tiếp thêm sức mạnh cho mỗi thành viên khi bước vào một hành trình mới.
Đạo hiếu – Cái gốc để mùa xuân nở hoa
“Tết Cha” vào ngày Mùng 1 không chỉ đơn thuần là một phong tục đi lại xã giao, đó là một bài học về lòng biết ơn được thực hành một cách sống động và chân thực nhất. Người Việt tin rằng, một năm mới chỉ thực sự hanh thông và có ý nghĩa khi cái “gốc” đạo hiếu được chăm chút vẹn toàn. Nếu cái gốc không vững, cành lá dù có xanh tươi cũng chỉ là giả tạm. Hơi ấm từ nhà nội, từ những lời dạy bảo của cha, nụ cười của ông chính là hành trang tinh thần lớn nhất mà mỗi người mang theo.
Khi bước ra khỏi cổng nhà nội để chuẩn bị cho những ngày Tết tiếp theo, mỗi người đều cảm thấy tâm hồn mình như được gột rửa, trong trẻo và nhẹ nhàng hơn. Chính đạo lý “uống nước nhớ nguồn” đã biến ngày Mùng 1 trở thành một “bản nguyên” văn hóa, một hằng số tinh thần không thay đổi. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, giữa dòng chảy hối hả và biến động của cuộc sống hiện đại, những giá trị về gia đình, về nguồn cội vẫn luôn là mỏ neo bình yên nhất, giúp nếp nhà thêm vững vàng và mùa xuân thêm phần ý nghĩa trong mỗi trái tim người Việt.
