Phiên chợ Tết – Nhịp sống và màu sắc dân gian
Nếu như những ngày Tết là khoảng thời gian để con người thu mình về với không gian tĩnh lặng của gia đình, thì những ngày giáp Tết chính là lúc nhịp sống Việt Nam bùng nổ rực rỡ và hối hả nhất. Tâm điểm của sự náo nhiệt ấy chính là phiên chợ Tết. Đối với người Việt, đi chợ những ngày này không đơn thuần là để mua sắm, mà là một hành trình “sắm Tết” – một khái niệm bao hàm cả việc sửa soạn, chuẩn bị và gửi gắm những hy vọng vào một khởi đầu mới.
Sắm Tết – Khi việc mua sắm trở thành nghi thức của lòng thành.
Trong tiếng Việt, từ “sắm” mang một sắc thái trang trọng hơn từ “mua” thông thường. “Sắm Tết” không chỉ đơn giản là lấp đầy giỏ hàng, mà là một nghi thức chuẩn bị chu đáo, thành kính cho bàn thờ tổ tiên và mâm cơm gia đình. Tại phiên chợ Tết, một quy luật ngầm định thường diễn ra: sự hào sảng lên ngôi.
Người bán thường bớt đi vài đồng lẻ, người mua cũng chẳng quá gay gắt mặc cả bởi quan niệm “mở hàng năm mới phải vui vẻ”. Người ta tin rằng việc xởi lởi, thuận mua vừa bán tại chợ Tết sẽ mang lại sự hanh thông, suôn sẻ cho cả một năm dài phía trước. Chợ Tết vì thế trở thành nơi con người đối xử với nhau bằng sự tử tế và nụ cười, biến những giao dịch đời thường thành sự trao gửi lòng thành và niềm tin vào duyên lành năm mới.
Những sạp hàng mang thông điệp của tâm linh
Khác với những phiên chợ thường nhật, chợ Tết có những góc hàng rất riêng biệt mà ở đó, người ta không chỉ bán vật chất, họ bán cả sự may mắn. Đó là những mẹt muối nhỏ được đóng gói xinh xắn trong túi vải đỏ. Người Việt có câu: “Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi”. Mua một túi muối đầu năm là cầu chúc cho tình cảm gia đình thêm mặn nồng, bền chặt.
Ở một góc khác, bạn sẽ thấy những cây mía dài, còn nguyên ngọn lá xanh ngắt. Người Việt mua mía để dựng hai bên bàn thờ tổ tiên, tượng trưng cho “chiếc gậy” dẫn lối cho ông bà về ăn Tết cùng con cháu, đồng thời gửi gắm mong ước về một năm mới ngọt ngào từ đầu chí cuối. Cạnh đó là sạp hàng trầu cau – “đầu trò tiếp cảm”, sợi dây kết nối giữa thế giới hiện tại và nguồn cội tâm linh, thứ không thể thiếu trên bất kỳ mâm cúng nào.
Bức tranh đa sắc của nông sản và hoa trái
Chợ Tết là nơi hội tụ tinh hoa của đất trời sau một năm lao động. Màu xanh thẫm của những xấp lá dong, màu trắng ngà của những sợi lạt tre chẻ mảnh là dấu hiệu đầu tiên của nồi bánh Giầy, bánh Chưng ấm nóng. Những sạp hoa quả rực rỡ với sắc đỏ của ớt tươi, sắc vàng cam của cam canh, bưởi diễn tượng trưng cho sự trù phú và đủ đầy.
Nhưng rực rỡ nhất vẫn là những “khu rừng di động” len lỏi giữa dòng người. Những cành đào rừng xù xì nở hoa thắm, những chậu quất trĩu quả vàng mọng và những nhành mai phương Nam theo những chuyến tàu ra Bắc. Mùi hương tại chợ Tết là một sự pha trộn không thể lẫn lộn: mùi nồng của hành củ, mùi thơm hắc của hạt tiêu, mùi ngai ngái của lá dong và mùi đất ẩm sau những cơn mưa xuân hanh hao. Tất cả tạo nên một thứ “mùi Tết” đặc trưng, thấm đẫm vào tâm trí của mỗi người con xa xứ.
Chợ quê, Chợ phố và Chợ nổi: Sự đa dạng của bản sắc
Tùy vào mỗi vùng miền, chợ Tết lại mang một dáng vẻ khác nhau. Chợ quê miền Bắc mộc mạc với những sản vật “cây nhà lá vườn”, là nơi hàng xóm hỏi han nhau chuyện sắm sửa. Chợ phố thành thị lại hào nhoáng với đủ loại hàng ngoại nhập và hoa kiểng quý hiếm.
Đặc biệt nhất phải kể đến Chợ nổi miền Tây Nam Bộ với cảnh tượng “trên bến dưới thuyền”. Những chiếc ghe chở đầy hoa mai, dừa, đu đủ, xoài dập dềnh trên sông nước tạo nên một bức tranh xuân độc nhất vô nhị. Dù ở đâu, chợ Tết cũng là nơi lưu giữ tâm hồn làng xã và tinh thần cộng đồng mạnh mẽ nhất của người Việt.
Chiếc vé trở về ký ức tuổi thơ
Với nhiều người, chợ Tết còn là nơi cất giữ những kỷ niệm đẹp nhất của tuổi thơ. Hình ảnh những đứa trẻ diện quần áo mới, tay nắm chặt vạt áo mẹ, mắt tròn xòe nhìn ngắm thế giới rực rỡ xung quanh là một hình ảnh đầy xúc động. Đi chợ Tết với mẹ để được thưởng một chiếc bánh đa kê, một gói kẹo bột hay một món đồ chơi dân gian chính là những mảnh ghép nuôi dưỡng tâm hồn và tình yêu quê hương của mỗi đứa trẻ Việt Nam.
Khi chợ tan là lúc Tết về đến cửa
Khi những gánh hàng hoa cuối cùng rời chợ, khi người bán hàng thu dọn những xấp lá dong còn sót lại để trở về nhà, cũng là lúc chợ Tết khép lại để nhường chỗ cho sự tĩnh lặng thiêng liêng. Chợ tan, nhưng Tết đã thực sự bước qua ngưỡng cửa mỗi ngôi nhà. Những gì được chắt chiu từ phiên chợ sẽ bắt đầu hành trình của mình trên bàn thờ tổ tiên hay trong những căn bếp rực lửa.
Phiên chợ Tết không chỉ là nơi luân chuyển hàng hóa, nó là một nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, là nơi phản ánh sức sống mãnh liệt và niềm lạc quan vô tận của người dân Việt Nam trước thềm năm mới. Khi thanh âm náo nhiệt của chợ Tết lắng xuống, cũng là lúc không gian đoàn viên của mỗi gia đình bắt đầu lên tiếng.
