Mùng 3 Tết Thầy: Tìm về người đưa đò trên dòng sông tri thức
Khi những vạt nắng vàng của ngày Mùng 3 bắt đầu sưởi ấm những cánh mai, cánh đào sau hai ngày Tết dành trọn cho gia đình nội ngoại, không gian như được ướp thêm một tầng hương mới: hương của mực tàu, giấy điều và lòng biết ơn sâu sắc. Trong tâm thức ngàn đời của người Việt, câu ca dao “Mùng 1 Tết Cha, mùng 2 Tết Mẹ, mùng 3 Tết Thầy” đã trở thành một lịch trình đạo lý vẹn tròn, một nét vẽ cuối cùng để hoàn thiện bức tranh nhân văn của ngày Tết cổ truyền. Nếu hai ngày đầu năm là để tri ân huyết thống, hướng về nguồn cội gia đình, thì ngày Mùng 3 chính là cuộc hành hương về với nguồn cội tri thức – nơi những “người đưa đò” thầm lặng đã nhào nặn nên nhân cách, rèn giũa tư duy và thắp sáng ước mơ cho bao thế hệ học trò.
Nén nhang tri ân và sự bất tử của tri thức
Buổi sáng Mùng 3 thường bắt đầu bằng những bước chân trầm tĩnh hướng về nếp nhà xưa của thầy cô. Đối với những người học trò mà thầy cũ đã về với tổ tiên, ngày này mang một nỗi niềm rưng rưng khó tả. Họ tìm về nếp nhà cũ, đứng trước ban thờ người thầy quá vãng, dâng một nén nhang thơm với tất cả sự thành kính. Khói hương mờ ảo quyện trong không khí xuân như một sợi dây vô hình kết nối giữa thực tại và quá khứ, khẳng định một chân lý: Tri thức là vĩnh cửu và nghĩa sư đạo là bất biến.
Người Việt vốn coi trọng chữ “Nghĩa”, tin rằng “Bán tự vi sư, nhất tự vi sư” (Học một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy). Dù người đưa đò đã đi xa, nhưng ngọn lửa trí tuệ, những bài giảng bên bảng đen phấn trắng và cả những lời răn dạy nghiêm khắc về đạo làm người vẫn luôn rực cháy trong tâm khảm của trò. Nén nhang ngày Mùng 3 không chỉ là sự hoài niệm, mà còn là lời hứa về sự tiếp nối tinh thần, là minh chứng cho việc đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc chưa bao giờ bị đứt đoạn bởi dòng chảy thời gian hay sự lãng quên của lòng người.
Cuộc hội ngộ không khoảng cách dưới mái hiên nhà thầy
Một trong những hình ảnh xúc động nhất của ngày Tết Thầy là cuộc hội ngộ của các thế hệ học trò. Tại sân nhà thầy, người ta thường chứng kiến những hình ảnh đầy thú vị: những mái đầu xanh của các em học sinh đang còn ngồi trên ghế nhà trường ngồi cạnh những mái đầu đã bạc trắng của các bậc tiền bối, những người đã ra trường hàng chục năm. Có một điều kỳ diệu rằng, ngay khi bước chân qua cánh cổng nhà thầy, mọi địa vị xã hội bỗng chốc tan biến như khói mây. Những vị giám đốc quyết đoán, những kỹ sư tài năng, những công nhân cần cù hay những người buôn bán tảo tần đều trút bỏ mọi “danh phận” đời thường để trở lại làm những người học trò nhỏ bé, lễ phép thưa gửi trước người thầy kính yêu.
Dưới mái hiên nhà thầy, câu chuyện đầu xuân không bàn chuyện lợi danh, cũng chẳng luận chuyện làm ăn hơn thiệt. Họ cùng nhau lật lại những trang ký ức về thời học trò ngây ngô, về những trò nghịch ngợm “nhất quỷ nhì ma”, và về những lời quở trách nghiêm khắc của thầy mà giờ đây đã hóa thành những bài học đường đời vô giá. Cuộc hội ngộ này không chỉ là để thăm hỏi sức khỏe, mà còn là dịp để những người đồng môn kết nối lại tình cảm, cùng nhìn lại hành trình trưởng thành của mình dưới ánh sáng dẫn dắt của một người thầy chung. Chính tại đây, tình thầy trò được sưởi ấm bằng sự chân thành, không chút vụ lợi, tạo nên một nét đẹp văn hóa hiếm có.
Chén trà thanh đàm và lời dặn dò của “người giữ lửa”
Trung tâm của ngày Mùng 3 chính là hình ảnh người thầy ngồi thong dong bên chén trà thanh đàm ngát khói. “Thanh đàm” – cụm từ gợi lên những lời đàm đạo thanh cao, nho nhã, nơi thầy và trò cùng luận về lẽ sống, về con chữ và những giá trị nhân văn. Ánh mắt thầy hiền từ nhưng vẫn đầy tinh anh, chăm chú lắng nghe từng báo cáo về sự thành đạt hay cả những trăn trở, vấp ngáp của học trò trong cuộc sống mưu sinh. Tách trà ngày Tết nhà thầy không mang vị ngọt lịm của mứt bánh thông thường, mà mang vị đượm nồng, sâu lắng của tình nghĩa sư đệ.
Những lời chúc Tết tại đây cũng mang một phong vị rất riêng, khác hẳn với sự náo nhiệt ngoài phố thị. Học trò kính chúc thầy bách niên giai lão, mong thầy luôn mạnh khỏe để tiếp tục làm “ngọn hải đăng” soi sáng cho bao thế hệ. Thầy chúc trò thành đạt nhưng không bao giờ quên nhắc nhở về chữ “Tâm” và chữ “Đức”. Người thầy – với tư cách là người canh giữ những giá trị đạo đức xã hội – luôn biết cách tiếp thêm cho học trò nguồn năng lượng tích cực, sự khiêm nhường và lòng chính trực trước khi họ bắt đầu một hành trình mới. Những món quà Tết trao tay lúc này, dù đôi khi chỉ là hộp trà ngon, xấp giấy điều hay một cuốn sách mới, đều được chuẩn bị với sự tinh tế và trân trọng nhất. Bởi lẽ, người Việt hiểu sâu sắc rằng “Kính thầy mới được làm thầy”, sự tôn trọng thầy giáo chính là tôn trọng tri thức và phẩm giá của chính mình.
Tục xin chữ và khai bút đầu xuân
Ở những gia đình có truyền thống hiếu học, ngày Mùng 3 còn gắn liền với tục xin chữ và khai bút. Hình ảnh thầy giáo già cặm cụi bên nghiên mực tàu, giấy đỏ, phóng bút viết tặng học trò những chữ như “Nhẫn”, “Tâm”, “Đức” hay “Trí” đã trở thành một biểu tượng văn hóa đẹp đẽ. Mỗi nét chữ phượng múa rồng bay không chỉ là nghệ thuật thư pháp, mà còn chứa đựng lời gửi gắm, sự kỳ vọng của thầy vào học trò.
Cầm tờ giấy điều còn thơm mùi mực mới trên tay, người học trò cảm nhận được sự cam kết với việc học tập và rèn luyện trong năm mới. Khai bút đầu xuân vào ngày Tết Thầy chính là sự khởi đầu thuận lợi cho trí tuệ. Nó nhắc nhở mỗi người rằng, dù cuộc sống có thay đổi hiện đại đến đâu, tri thức vẫn là chìa khóa duy nhất để mở ra cánh cửa của thành công và hạnh phúc bền vững. Mùi mực nồng đượm giữa nắng xuân ngày Mùng 3 như đánh thức khát vọng chinh phục những đỉnh cao mới trong mỗi tâm hồn người học.
Đạo lý trọng thầy – Điểm tựa vững chắc của dân tộc
Tại sao cha ông ta lại dành hẳn ngày cuối cùng trong chuỗi ba ngày Tết chính thức để dành cho người thầy? Đó là một sự sắp xếp đầy triết lý, tạo nên thế “kiềng ba chân” vững chãi cho đạo đức con người: Gia đình Nội – Gia đình Ngoại – Nhà trường (Sư đạo). Nếu cha mẹ cho ta hình hài, quê hương cho ta nơi chốn, thì thầy cô cho ta kiến thức và đôi cánh để làm chủ cuộc đời. Một dân tộc biết kính trọng người thầy là một dân tộc có tương lai vững chắc và văn minh.
Ngày Mùng 3 chính là nhịp cầu nối giữa nghỉ ngơi và làm việc, giữa vui chơi và học hỏi. Nó nhắc nhở chúng ta về sự khiêm nhường: Dù bạn có bay cao đến đâu, đứng ở vị trí nào trong xã hội, cũng không bao giờ được phép quên người đã chắt chiu từng con chữ, chắp cánh cho những ước mơ đầu tiên của mình.
Mùng 3 Tết Thầy khép lại chuỗi ngày lễ trọng đại bằng một nốt lặng cao đẹp của trí tuệ và tình người. Bước ra khỏi cửa nhà thầy, mỗi người học trò như thấy lòng mình ấm áp và tự tin hơn. Nghĩa thầy không chỉ nằm trong những bài giảng trên lớp, mà còn nằm trong chính phong thái sống ung dung, nụ cười bao dung và nén hương thơm thắp lên giữa nắng xuân. Người thầy chính là bến đỗ tinh thần bình yên, là ngọn hải đăng vĩnh cửu soi sáng cho mỗi chúng ta trên hành trình vạn dặm của cuộc đời.
