Sắc hoa ngày Tết: Đào thắm, Mai vàng và sự khác biệt văn hóa ba miền
Nếu có một điều gì đó có thể khiến lòng người Việt xao động ngay cả khi chưa bước chân về đến cửa nhà, thì đó chính là khoảnh khắc nhìn thấy những cánh hoa xuân bắt đầu khoe sắc trên khắp nẻo đường. Đối với người Nhật, hoa Anh Đào (Sakura) là biểu tượng cho sự khởi đầu thuần khiết vào tháng Tư. Còn với người Việt, mùa xuân được định danh bằng một cuộc hội ngộ rực rỡ của những sắc màu: sắc thắm của hoa Đào miền Bắc và sắc vàng vinh hiển của hoa Mai miền Nam. Những cánh hoa không chỉ để trang trí, chúng là linh hồn, là sứ giả mang theo khát vọng về một năm mới an khang và thịnh vượng.
Hoa Đào – Tinh hoa ngũ hành trong giá rét miền Bắc
Trong tiết trời se lạnh và làn mưa bụi mờ ảo của mùa đông miền Bắc, hoa Đào hiện lên như một điểm nhấn ấm áp và kiêu kỳ. Theo quan niệm dân gian cổ xưa, hoa Đào được coi là tinh hoa của ngũ hành, có sức mạnh xua đuổi tà ma, mang lại sinh khí và sự bình an cho gia chủ. Những cánh hoa mỏng manh nhưng bền bỉ, nở rực rỡ ngay trong những ngày gió rét nhất, chính là biểu tượng cho sức sống mãnh liệt và tâm hồn duyên dáng của người Việt Nam.
Người miền Bắc thường không chỉ chơi đào một mình. Bên cạnh một cành Đào bích đỏ thắm hay Đào phai hồng nhạt, người ta luôn đặt thêm một cây Quất (hay còn gọi là cây Tắc). Nếu hoa Đào là “thần thái” của mùa xuân, thì cây Quất chính là sự viên mãn của đời thực. Một cây quất đẹp phải hội tụ đủ “tứ quý”: có quả chín vàng mọng, có quả xanh đang lớn, có hoa trắng thanh khiết và có lộc non xanh rì. Hình ảnh đó tượng trưng cho sự sum vầy của nhiều thế hệ trong gia đình và lời cầu chúc về một năm mới “đa lộc, đa tài”.
Hoa Mai – Sắc vàng phú quý của nắng gió miền Nam
Trái ngược với vẻ e ấp của hoa Đào, hoa Mai miền Nam mang vẻ đẹp phóng khoáng, rực rỡ như chính ánh nắng ấm áp của vùng đất phương Nam. Màu vàng của hoa Mai từ lâu đã trở thành biểu tượng cho sự vinh hiển, giàu sang và hy vọng. Người Việt tin rằng hoa Mai nở càng rực rỡ, may mắn trong năm mới càng tràn đầy. Đặc biệt, đóa hoa Mai năm cánh được xem là hiện diện của “Ngũ phúc”: Hạnh phúc, May mắn, Trường thọ, Thành đạt và Hòa bình.
Để có được một chậu Mai khoe sắc đúng vào sáng mùng Một Tết, người dân miền Nam phải thực hiện một nghi thức vô cùng tỉ mỉ: lặt lá Mai. Khoảng rằm tháng Chạp, cả gia đình sẽ cùng nhau lặt từng chiếc lá xanh để cây tập trung nhựa sống nuôi nụ hoa. Sự kiên nhẫn này mang nét tương đồng rất lớn với nghệ thuật Bonsai của Nhật Bản – nơi con người dùng sự chăm sóc và tình yêu để điều chỉnh nhịp thở của tự nhiên. Mai vàng không chỉ là hoa, nó là kết quả của một hành trình dài chờ đợi và kỳ vọng.
Hoa Vạn Thọ và hoa Cúc: Lời cầu chúc cho sức khỏe
Bên cạnh hai biểu tượng lớn là Đào và Mai, Tết Việt còn được lấp đầy bởi sắc vàng rực rỡ của hoa Vạn Thọ và hoa Cúc Kim Cương. Ở các vùng làng quê, từ miền Trung nắng gió đến miền Tây sông nước, hầu như hiên nhà nào cũng được trang hoàng bởi hai chậu hoa Vạn Thọ đặt đối xứng hai bên lối vào. Đúng như tên gọi của mình, loài hoa này mang thông điệp về sự trường tồn, mong muốn ông bà, cha mẹ được sống lâu trăm tuổi cùng con cháu. Màu vàng cam rực rỡ của Vạn Thọ hòa cùng mùi hương nồng đượm tạo nên một không gian Tết vừa bình dân, vừa ấm cúng, đậm chất nghĩa tình.
Thủy Tiên – Sự tĩnh lặng tinh tế giữa nhịp Tết hối hả
Nếu nói về thú chơi hoa tao nhã và cầu kỳ nhất, chắc chắn phải nhắc đến hoa Thủy Tiên – một nét văn hóa đặc sắc của người Hà Nội xưa. Để có một bát Thủy Tiên đẹp, người chơi phải trải qua kỹ thuật gọt củ vô cùng điêu luyện, sao cho rễ cây trắng muốt như râu hiền triết, lá uốn lượn mềm mại và hoa nở đúng vào thời khắc Giao thừa. Vẻ đẹp của Thủy Tiên là sự hội tụ của năm yếu tố: Nước tinh khiết, Rễ trắng, Lá xanh, Hoa trắng nhụy vàng và Hương thơm thanh khiết. Thú chơi này đòi hỏi sự tĩnh lặng và tỉ mỉ bậc nhất, rất gần gũi với phong cách thưởng thức trà đạo hay nghệ thuật cắm hoa Ikebana, nơi con người tìm thấy sự bình yên trong từng chi tiết nhỏ nhất.
Chợ hoa Tết và tục “Lấy lộc” đầu năm
Không gian Tết sẽ không bao giờ trọn vẹn nếu thiếu đi những buổi đi Chợ hoa. Từ chợ hoa Quảng Bá (Hà Nội) nhộn nhịp xuyên đêm đến những bến thuyền bến Bình Đông (Sài Gòn) rực rỡ sắc màu, chợ hoa chính là nơi nhịp sống Tết diễn ra sôi động nhất. Người Việt đi chợ hoa không chỉ để mua bán, mà để “du xuân”, để thưởng thức cái không khí rộn ràng và tìm cho mình một “cành lộc” ưng ý.
Xưa kia, người Việt thường có tục bẻ một cành lộc nhỏ ở đình chùa mang về nhà sau đêm Giao thừa để cầu may. Ngày nay, để bảo vệ môi trường, phong tục này đã chuyển hướng sang việc mua những chậu cây nhỏ hay cành hoa tươi đầu năm. “Lấy lộc” giờ đây là một hành động mang tính biểu tượng, nhắc nhở con người về sự sinh sôi, nảy nở của thiên nhiên và lòng hướng thiện trong năm mới.
Những cánh hoa kết nối tâm hồn
Hoa Đào thắm, Mai vàng hay Thủy Tiên thanh khiết, dù khác biệt về vùng miền và khí hậu, nhưng tất cả đều gặp nhau ở một điểm chung: sự lạc quan và tình yêu thiên nhiên mãnh liệt của con người Việt Nam. Nếu hoa Anh Đào của Nhật Bản mang vẻ đẹp rực rỡ nhưng chóng tàn, nhắc nhở về sự vô thường của cuộc sống, thì hoa Tết Việt Nam với thời gian nở bền bỉ suốt những ngày đầu năm lại tượng trưng cho sự gắn kết lâu bền và hy vọng không bao giờ tắt.
Đứng trước một nhành đào đang bung nở trong mưa bụi hay một gốc mai rực rỡ dưới nắng vàng, người ta không chỉ nhìn thấy một loài hoa, mà thấy cả một mùa xuân đang hiện hữu. Những cánh hoa ấy không chỉ mang sắc màu của đất trời, mà còn chở nặng cả chiều dài lịch sử và những giá trị tình cảm được gìn giữ qua bao đời. Giữa không gian tĩnh lặng của những ngày đầu năm, sắc hoa chính là ngôn ngữ lặng lẽ nhưng sâu sắc nhất, kể về một dân tộc luôn biết cách nâng niu vẻ đẹp của thiên nhiên và trân trọng sự đoàn viên của gia đình qua mỗi mùa xuân đi qua.
